THỜ CÚNG TỔ TIÊN – SINH HOẠT TÂM LINH THIẾT YẾU VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM
Thờ cúng tổ tiên vừa là sinh hoạt tâm linh thiết yếu theo năng lượng gen, vừa là mỹ tục, văn hóa của người Việt. Chúng ta thờ cúng tổ tiên từ năng lượng của tâm, tâm được tỏ bày qua sự lễ bái. Cùng văn hóa Á Đông, người Hàn và người Nhật thờ cúng gia tiên rất trang trọng.
Nguồn gốc đạo gia tiên
Học giả, tiến sỹ văn chương Georges Coulet, GS Trường Pétrus Ký Sài Gòn trong cuốn “Cultes et religions de l’Indochine annamite” XB 1929 nhận xét rằng, Đạo gia tiên xuất hiện trước Nho giáo bởi Khổng Tử đã vay mượn rất nhiều từ tín ngưỡng này… Trong thời đại rất xa xưa, nó là dấu ấn riêng biệt của chủng người gốc Ấn Âu Aryan… Khổng Tử đã hệ thống hóa tín ngưỡng này trong Kinh Lễ.
CÁC PHONG TRÀO PHÁ BỎ THỜ CÚNG TỔ TIÊN
Phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX
Những năm đầu thế kỷ XX, trong xu hướng Duy Tân và phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, nhiều người Việt đã đả phá không chỉ một vài nội dung rườm rà trong việc thờ cúng gia tiên của người Việt Nam mà quá đà coi đạo gia tiên là hủ bại cần phải phá bỏ để cho cá nhân được tự do.
Số người bị cuốn vào trào lưu lãng mạn Pháp thì thù ghét gia đình vì cho đó là mối rằng buộc ước thúc tự do cá nhân.
Một số ôn hoà hơn thì cho rằng sự cúng cấp là để tỏ lòng thành kính, chứ không phải để phụng dưỡng tổ tiên nên chỉ có lòng là đủ mà bỏ qua việc ‘cái lòng vô hình’ phải tỏ bày ra sao trong thế giới hữu hình.
Thiên Chúa giáo và việc thờ cúng tổ tiên
Khi Thiên Chúa giáo mới du nhập, một thời gian dài việc thờ cúng tổ tiên bị Tòa thánh Vatican cấm triệt ở các nước Đông Á như Việt Nam, Trung Quốc, Philippine, Nhật Bản.
Về mặt đạo đức, Mười điều răn của Chúa không mâu thuẫn với việc thờ cúng tổ tiên, sau răn dạy thờ phụng Thiên Chúa là “thảo kính cha mẹ”, nhưng do cách nhìn cực đoan từ phía Giáo hội cho rằng nghi lễ thờ cúng tổ tiên không khác gì thờ thần ngoại đạo nên cấm.
Giáo hoàng Clemente XI, năm 1704 đã buộc các giám mục, linh mục phải tuân theo Tòa thánh trong việc bác bỏ thờ cúng tổ tiên, không chấp nhận bất kể sự khiếu nại nào, ông ban hành Tông chiếu Exilladie và Sắc lệnh Nam Kinh phạt vạ tuyệt thông những người không tuân phục.
Năm 1742, Giáo hoàng Benedicto XIV ban hành Bulle Ex Quo Singular cấm người châu Á không được thờ cúng tổ tiên đã làm cho các tín hữu Trung Hoa bất mãn bỏ đạo gần hết.
Năm 1939 Giáo hoàng Piô XII bác bỏ Exilladie 1715 và Ex Quo 1742 đồng thời ra sắc lệnh Summi Portificantus công nhận những nghi lễ thờ cúng tổ tiên không phải là những nghi lễ đích danh Thiên Chúa giáo mà là biểu thị lòng sùng kính chính đáng đối với những bậc tài đức cũng như lòng hiếu thảo đối với người quá cố.
Việc thờ cúng tổ tiên được tái khẳng định trong Công đồng Vatican II, tất cả những ai thuộc về Chúa Kitô đều họp thành một giáo hội duy nhất và liên kết với nhau trong Ngài, bởi vậy, sự hiệp nhất giữa người dương thế với các anh em đã yên nghỉ trong bình an Chúa Kitô không hề bị gián đoạn, thờ cúng tổ tiên được thực hiện trong cộng đồng Công giáo ở Đông Á.
Bạo lực chuyên chính vô sản
Bạo lực chuyên chính vô sản du nhập từ nước ngoài đã phá hoại việc thờ cúng gia tiên của người Việt Nam ở miền Bắc tới nỗi rất nhiều gia đình không dám lập ban thờ trong nhà hoặc có ban thờ nhưng ảnh lãnh tụ cộng sản treo cao trên ảnh gia tiên, trên bài vị gia tiên.
TÔN GIÁO – MỘT PHẦN CỦA CUỘC SỐNG VĂN MINH
Sống có tôn giáo là một phần của cuộc sống văn minh hàng ngày.
Tôn giáo thực sự, tôn giáo đã từng là nền tảng của mọi xã hội văn minh là thờ cúng tổ tiên và thần linh. Không chỉ người Hoa, người Nhật, người Việt thờ cúng tổ tiên mà các dân tộc ở châu Âu, châu Phi đều thờ cúng tổ tiên, có lẽ, Ai Cập là nơi bắt nguồn do thâu nhận từ một nền văn minh khác, tồn tại trước.
THỜ CÚNG TỔ TIÊN TRÊN THẾ GIỚI
Nhật Bản
Ở Nhật, khám thờ gọi là Kamidana, khi một đứa trẻ hợp pháp được sinh ra, ngôi đền Thần Đạo địa phương sẽ ghi tên sơ sinh vào danh sách được lưu giữ tại đền, đứa trẻ được lưu tên đó là “đứa con của gia đình”, sau khi chết, trở thành “tinh thần gia đình”.
Châu Phi
Người châu Phi có ban thờ to, khá giống ban thờ của người Việt.
La Mã cổ đại
Người La Mã rất tôn trọng tổ tiên huyết thống và thờ cúng người chết, trong Cửu huyền thất tổ thì quan trọng nhất là các Đấng gia hộ gọi là Lares (kiểu như Bà Tổ Cô của người Việt). Mỗi ngôi nhà La Mã đều có một không gian thiêng liêng dành riêng cho Đấng gia hộ Lares và Thần hộ mệnh (kiểu như Chư Thiên hộ trì bản mệnh trong Phật giáo). Các nghi lễ được tuân thủ tỉ mỉ, thay đổi rất ít theo thời gian vì sự thay đổi bị coi là thiếu tôn trọng, có thể làm Tổ tiên và Thần không hài lòng.
Các Lễ hội Tổ tiên ở La Mã cổ đại
Lễ hội Parentalia
La Mã có các lễ hội truyền thống nhằm khuyến khích con người tưởng nhớ và thờ cúng thân nhân đã qua đời như Lễ hội Tổ tiên Parentalia kéo dài tới 9 ngày trong tháng Hai.
Lễ hội Tổ tiên Parentalia kết thúc với nghi thức Feralia, đại gia đình tập trung tại mộ mang theo lễ vật như ngũ cốc, muối, bánh mì, rượu, hoa và có thể dùng bữa với tổ tiên đã khuất ở ngay tại nghĩa trang.
Trong 9 ngày Parentalia, không tổ chức đám cưới, không xử án để toàn tâm toàn ý cúng lễ. Việc này gần giống cúng rằm tháng Bảy, Thanh Minh, tạ mộ, chặp mả của người Việt nhưng quy mô lớn hơn nhiều.
Lễ Cara Cognatio
Tiếp nối lễ Parentalia là tới lễ Cara Cognatio ngày 22/2 để tôn vinh tình cảm gia đình, mọi người quây quần dùng bữa, hoà giải mâu thuẫn, cúng thức ăn và hương thơm cho chư vị Lares.
Lararium – Am thờ của người La Mã
Am thờ của người La Mã gọi là Lararium – một hình thức như am thờ của người Việt. Lararium được trang trí mỹ thuật. Tại Lararium gia chủ còn đặt những bức tượng nhỏ tượng trưng cho Linh hồn Tổ tiên (kiểu như bài vị của người Việt) để nhắc nhở con cháu về công lao và lý tưởng của tiền nhân.
Trước Công giáo, nhà nước La Mã tổ chức cúng Thần bằng các nghi lễ công cộng trọng thể. Tại khám thờ Lararium, người La Mã không chỉ cúng Linh hồn Tổ tiên và Đấng hộ trì bản mệnh mà còn cúng các vị Thần, họ dâng lễ vật như trái cây, sữa, hoa, bánh ngọt, mật ong, chia sẻ thực phẩm mà gia đình có với các vị Thần. Đôi khi có hiến tế gia súc.
Quy tắc hiến tế: Của tế cho các Nam Thần chỉ được phép sử dụng con vật đực, con vật cái dành cho Nữ Thần, không được sai phạm. Lý do hiến tế động vật có thể là giải điềm báo, thực hiện lời thề đã được hiện thực hoá, kỷ niệm quan trọng, cầu đảo…
SỰ ĐÀN ÁP THỜ CÚNG TỔ TIÊN Ở CHÂU ÂU
Việc thờ cúng Linh Hồn tổ tiên và các Đấng gia hộ ở La Mã và châu Âu bị đàn áp khốc liệt bởi Nhà thờ Cơ Đốc giáo trong suốt “Thời kỳ đen tối” kéo dài 900 năm, từ thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ 14, sau sự sụp đổ của Đế chế La Mã kèm theo suy thoái về văn hóa, khoa học, nhưng vẫn không triệt hết được, giáo hội Cơ Đốc phải chấp nhận một phần nhưng bứng cội rễ bằng cách chuyển việc quan tâm tới người đã khuất từ tháng 2 sang tháng 11 (từ thời Thánh Odilo, một ngàn năm sau Công nguyên).
Phải tới khi kết hợp ba gọng kìm: sự tích tụ Tư bản tài chính + Cách mạng Công nghiệp + Chủ nghĩa Duy vật thì sự đàn áp thờ cúng mới thành công về cơ bản, nhưng tầng lớp tinh anh đã đưa việc thờ cúng, đưa các thần linh, các vị gia hộ… vào văn chương, vào mỹ thuật như một mạch ngầm kéo dài cả thiên niên kỷ để chờ tái hiện trong các thế kỷ tới, khi một bộ phận nhân loại thoát khỏi tiêu hồn thụ động, chủ nghĩa vật dục, tôn giáo cực đoan.
VIỆT NAM VÀ VIỆC GIỮ GÌN TRUYỀN THỐNG
Ở Việt Nam, tuy bị ảnh hưởng nặng của Cách mạng Văn hoá Trung cộng, nhưng người Việt, phần đông, vẫn giữ được mạch nguồn, biết thờ cúng tổ tiên, coi sóc mồ mả, chăm lo từ đường, nhà thờ họ… những việc đó nếu thực hành nghiêm cẩn thì có tác dụng tâm linh, kết nối tần số ADN. Việc hôn phối, để bảo đảm “máu sạch” cho tiến hoá thì chỉ kết hôn với người cùng tầm mức văn hoá.
Giữ lấy đạo nhà.
https://www.facebook.com/share/p/17mFoRKacC/
https://www.facebook.com/share/p/17mFoRKacC/
ĐẠO ÔNG BÀ – GIAO CẢM HUYẾT THỐNG
Hỏi: Trước khi các tôn giáo ngoại vào Việt Nam thì chúng ta theo đạo gì?
Trả lời: Rất xưa, cũng như nhiều tộc người khác, chúng ta thờ các vật tổ, thờ Thần, về sau thì tín ngưỡng thờ cúng gia tiên đã trở thành gần như một tôn giáo, rất phổ biến trong dân, gọi là ĐẠO ÔNG BÀ.
BẢY YẾU TỐ CỦA MỘT TÔN GIÁO ĐẦY ĐỦ
Một tôn giáo đầy đủ thường được xét ở các nội dung:
-
- Có Giáo chủ
- Có Giáo lý
- Có Giáo đồ
- Có Giáo sỹ
- Có Giáo đường
- Có Giáo hội
- Có Nghi thức thờ phượng
ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẠO ÔNG BÀ
Đạo ông bà không phát triển theo mô thức trên, nhưng ăn sâu trong tâm thức người Việt với hình thức thờ phượng, hiến cúng cho tiền nhân đã khuất, thể hiện mối tri ân GIAO CẢM HUYẾT THỐNG.
Các giống dân khác cũng có tục tưởng nhớ người đã khuất, nhưng trong tâm thức Việt thì nó là một điều đặc biệt. Người Việt rất coi trọng việc cúng tế vào ngày tang, ngày giỗ và “giáo đường” là ban thờ gia tiên.
Người Việt còn phân biệt:
- “Ông Vải” – chỉ về gia tiên nói chung
- “Ông Mãnh” – chỉ về gia tiên mất lúc còn trẻ chưa thành thân
CÁC DỊP HIẾN CÚNG VÀ KÊU GỌI NĂNG LƯỢNG TỔ TIÊN
Các ngày lễ định kỳ
Không chỉ vào ngày giỗ chính, giỗ giúi, mà việc hiến cúng và kêu gọi năng lượng tổ tiên còn được thực hiện vào:
- Các ngày Sóc, Vọng trong tháng âm lịch
- Các Tết Mùa đặc trưng nông nghiệp lúa nước như:
- Tết Nguyên đán
- Tết Nguyên tiêu
- Tết Hàn thực
- Tết Trung thu
- Tết Cơm mới
Các sự kiện trọng đại trong đời
Không chỉ như vậy, khi trong nhà có việc trọng hệ như sinh con, cưới hỏi, làm nhà, đi xa, thi cử, đỗ đạt, ốm lâu không khỏi, tai nạn bất ngờ… người Việt đều dâng hương kính cáo tổ tiên, cầu xin tổ tiên phù hộ hoặc để tạ ơn.
Dung hòa với tín ngưỡng bản thổ
Thêm nữa, người Việt dung hòa việc thờ cúng gia tiên đã mất với việc thờ các chư thần bản thổ, đất trời có Thần quản trị, người ở phải xin phép nên tôn nhang thờ.
SỰ ĐA DẠNG
Vì không có hệ thống giáo lý quy chuẩn, nên mỗi vùng, mỗi gia tộc, mỗi gia đình thờ và cúng có khác nhau.
Các gia tộc lớn có từ đường chung và có nhà thờ chi, hằng năm con cháu đóng góp duy tu, có cúng giỗ, cúng Mùa, cách hai ba năm có kỳ đại tế, gia đình tôi bây giờ vẫn duy trì như vậy, ở nghĩa trang dòng họ thì có lễ cúng chặp mả hằng năm.
GIÁ TRỊ KHOA HỌC VÀ SỰ SUY BẠI
Tín ngưỡng thờ cúng gia tiên là nét văn hóa trân quý của người Việt và mang tính khoa học bởi đây là sự liên kết tần số ADN.
Việc suy bại lòng tin vào huyết thống khởi phát từ những nhóm Duy Tân tây học đầu thế kỷ XX và bùng phát kể từ Cải cách ruộng đất, do mục đích chính trị, người ta đã dùng con trẻ, người thân theo dõi đấu tố, bức hại lẫn nhau làm sụp đổ đạo đức gia đình.
Đề tài này mà nói kỹ thì dài và nhiều điều thú vị, tôi tạm dừng ở đây.
https://www.facebook.com/share/p/1Fd74hUca6/
Lena Lien Huong Quang Thanh Hung
táng 4 năm trở lên trong hòm gỗ mỏng rồi bốc mộ, xếp xương vào tiểu, sang cát là yên tâm nhất, xương nguyên vẹn, Prana trong xương vẫn còn, đất cũng sạch, khi an táng lại bộ xương sạch sẽ nằm ngay ngắn trong tiểu, không bị nằm trong đống đồ rách, ván sập.
Hoả táng lấy xương, cho vào tiểu/quách rồi chôn thì tránh được việc kẹt trong khe trần gian – trung giới, nhưng đã xảy ra quá nhiều vụ lừa dối, không lất được hết tro hoặc nhầm lẫn dùng tro khác trao cho người ta.
VĂN HÓA CÚNG DƯỜNG TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI VIỆT
Sự tao nhã trong cúng dường ngày xưa
Ngày trước, sự cúng của người Việt tao nhã, nhất là ở những gia đình nề nếp gia phong. Đồ cúng được bày trên hai, ba lần đĩa (đĩa nhỏ, chân bồng, mâm, khay hoặc đôn nhỏ). Nước lọc, trà mạn ướp hương và rượu gạo thì nhất thiết rót ra chén tống nhỏ dâng trên khay có chân.
Tuần rằm, tuỳ theo mùa, dâng hoa Sói, Mộc, Ngọc Lan, Kim ngân, Mẫu Đơn, hoa Bưởi, Hải Đường, Cau… là loại cúng đĩa; đôi lọ Huệ, Sen, Cúc… mùa nào thức nấy. Đàn bà trong gia đình biện lễ. Nam giới dâng cúng.
Phân biệt đồ chúc thực và đồ trang trí
Các cụ phân biệt đồ chúc thực và đồ bày trang trí bàn thờ.
Đồ trang trí trên ban: Bưởi, Phật thủ, Oản khảo, Chuối xanh, Thị thơm, Cau buồng… có thể bày nhiều ngày cho ban thờ ấm cúng sinh động mà cũng không sợ chuột bọ.
Đồ chúc thực: Tàn hương xin thụ lộc, không để lâu trên ban e chuột bọ.
Đồ cúng dù đạm bạc đơn sơ như bánh đúc, xôi lạc, chè kho, hay cao cấp… đều dâng trong đĩa chén tốt nhất của gia đình. Gia đình khá giả có một tủ chén bát dành riêng việc cúng.
Truyền thống cúng hoa ngày xưa
Trước đây, những gia đình thờ Phật tại gia hằng ngày dâng hương sớm hoặc cúng ngọ, đặt hoa gói thường xuyên với nhà vườn ở Ngọc Hà, họ đưa hoa từ sáng sớm tới cổng, hoa được vảy nước gói cẩn thận, cuối tháng mới thu tiền. Mẹ tôi còn đặt chuối tây chín cây. Mua bán tín thác chứ không như bây giờ (chuyện này kể dịp khác).
SỰ SUY THOÁI CỦA VĂN HÓA CÚNG DƯỜNG
Rồi chiến tranh liên miên.
Rồi phong tục truyền thống bị phê phán bài bác không chọn lọc.
Rồi nghèo đói.
Rồi tới thời bùng nổ tôn thờ vật chất. Vừa rườm rà vừa thô kệch, người ta đặt lên ban nguyên chai rượu, nguyên hộp bánh to tướng, nguyên súc bánh cốm còn buộc dây, nguyên chai lọ lon thiếc… đủ loại, thậm chí cả giỏ quà biếu to đùng. Hầu hết các bao gói lon này phủ đầy bụi không được lau chùi. Lại ‘sáng kiến’ cài tiền mặt vào mâm quả gọi là ‘tiền thừa sai’ – chẳng biết định sai ai?
Rồi việc cúng được ‘khoán’ cho đàn bà.
… … …
Mê tín thay thế truyền thống
Rồi mê tín lên ngôi, kén hoa này kiêng hoa nọ:
- Lyly bị cho là ly tán
- Phong lan thì liên hệ với phong tình
- Địa lan không hương nhưng lại được tôn vinh vì có từ “đất”
- Hoa giẻ thơm nhưng tên nghe không sang
- Vạn thọ tên tốt lành nhưng hoa lại hắc
- Nhài không cúng vì liên tưởng “hoa nhài cắm bãi phân trâu” nhưng vẫn cho vào chè vào thạch (nhài – jasmine là loài hoa mà các nước châu Á cúng dường Thần, Phật, chư Thiên nhiều nhất)
Mong sao, các giá trị tinh tuý truyền thống được chắt lọc, bảo tồn cho thế hệ mai sau.
https://www.facebook.com/share/p/17mFoRKacC/
Minh Anh Cháu cứ có cảm giác bánh kẹo mà để nguyên hộp là các cụ k thụ dc. Nên có lần cháu dâng bánh trung thu là cháu cắt hẳn bánh ra. Sữa thì chọc rùi đổ ra cốc. Có khi thì pha 1 cốc cà phê, cốc trà.
Be Bianconerista Đồ cúng của cô đẹp quá! Hồi trước bà ngoại cháu cũng cũng như cô miêu tả. Mâm cúng cũng được bày 2-3 lần đĩa, có rượu trắng, nước trắng và hoa thơm bà hái từ vườn như cúc vạn thọ, mẫu đơn, huệ ta. Các món dâng cúng bà đều tự tay làm. Đọc bài của cô cháu nhớ bà.
Hai Yen Cảm ơn bác đã chỉ dạy, cách cúng dường chỉn chu, gửi gắm cái tâm thành kính và tốt lành, trước nhà em ở làng hoa Ngọc Hà nên giờ em vẫn trồng ngọc lan và hoa nhài để thu hái dịp lễ tuần rằm bác ạ
